نشر کتاب‌ها در شبکه‌های اجتماعی/

سجاد صداقت: دنیای امروز برای انسان‌هایی که در آن زندگی می‌کنند محملی ساخته است که همگی به‌نوعی با آن درگیر هستیم و در طول شبانه‌روز با آن زندگی می‌کنیم. از آنجایی که در دنیای امروز با یک دهکده جهانی روبه‌رو هستیم که اطلاعات در آن حرف اول را می‌زند، استفاده از نرم‌افزارها و سخت‌افزارهایی که حتی می‌تواند تغییر‌دهنده نوع اندیشه ‌ورزیدن باشد، ماجرا را بیش‌ از پیش پیچیده کرده است. شاید به همین دلیل باشد که سهولت جا‌به‌جایی اطلاعات ظرفیت‌های تازه‌ای را در این شبکه‌ها ایجاد کرده است و بالطبع در کنار خود آسیب‌های فراوانی را نیز به بار آورده است. یکی از مهم‌ترین آسیب‌هایی که در حوزه اندیشه و تفکر شبکه‌های اجتماعی ایجاد کرده‌اند و پیشرفت تکنولوژی نیز هر روز به آن کمک می‌کند، انتشار کتاب‌های – در بیشتر موارد – گوناگونی است که در طول سالیان گذشته نوشته شده‌اند و به دلایل گوناگون اکنون نسخه‌های آن به راحتی جهت دریافت مخاطبان در دسترس قرار گرفته است. کافی است شما عضو یکی از این شبکه‌های اجتماعی باشید تا به راحتی بتوانید به کتاب‌های گوناگونی از حوزه فکر، اندیشه و تاریخ، بدون صرف هیچ‌گونه هزینه‌ای دست یابید. مزیت‌ها و آسیب‌های این فرآیند که در طول روزهای اخیر بسیار زیاد نیز شده است را می‌توان از منظرهای متفاوتی بررسی کرد.

 آیا کتابخوان‌ها زیاد می‌شوند؟

شاید سوال اولی که درباره این مساله بتوان پرسید این باشد که با چنین رویکردی می‌توان به تعداد کتابخوان‌ها در جامعه افزود؟ مساله‌ای که سال‌هاست به‌عنوان دغدغه‌ای مهم، بخش عظیمی از جامعه علمی و مدیران و نهادهای دولتی مرتبط با بخش آموزش و پژوهش را درگیر خود کرده و هنوز پاسخ مناسبی برای آن پیدا نشده این است که چرا سرانه مطالعه کتاب در کشور به این اندازه پایین است. این مساله در حوزه اندیشه، تاریخ و فلسفه شاید کمتر نیز باشد. سیدیحیی یثربی، فیلسوف معاصر و استاد بازنشسته دانشگاه علامه‌طباطبایی ضمن اشاره به این مساله که چگونگی در اختیار گرفتن کتاب به‌خصوص به نسل جوان چندان اهمیت ندارد، می‌گوید: «مهم این است که جوانان جامعه را به‌گونه‌ای تربیت کنیم که آنان در مسیر درست قرار بگیرند، فرقی نمی‌کند که آنان از چه راهی به کتاب‌ها دسترسی پیدامی‌کنند.»

 آشفتگی شبکه‌های اجتماعی

یکی‌دیگر از مسائل مهمی که طی چند سال اخیر ذهن بسیاری از افراد را مشغول خود کرده و آنان را از مطالعه دور کرده، شبکه‌های اجتماعی است. از سویی تاثیر مستقیم این مطلب در این شبکه‌ها بر ارائه کتاب‌های گوناگون دیده شده است؛ مساله‌ای که حاصل آشفتگی رسانه‌هاست. یثربی در این‌باره نیز به نکات مهمی اشاره می‌کند: «ما نباید به آشفتگی‌های عالم رسانه فکر کنیم؛ بلکه باید به به این مساله بیندیشیم که جوانان را چگونه تربیت کنیم.»

 حق مولف

یکی‌دیگر از مسائلی که در انتشار چنین کتاب‌هایی به هیچ‌وجه رعایت نمی‌شود، مساله حق مولف – کپی‌رایت – است. متاسفانه در کشور ما هنوز این مساله به شکل یک قانون اجرایی درنیامده و به‌خصوص کتاب‌های حوزه اندیشه و تاریخ به راحتی در دسترس قرار می‌گیرند. البته گاهی از این امکانات برای انتشار کتاب‌هایی که حق انتشار در بازار ایران را ندارند نیز استفاده می‌شود. از سویی کتاب‌هایی که مولف سال‌ها برای آن زحمت کشیده بدون اینکه او سهمی از آن ببرد در دسترس مخاطب قرار می‌گیرد. مخاطبی که برخلاف وب‌سایت‌های دانلود و دریافت کتاب – که به صورت خودخواسته به آنها رجوع می‌کند – در اینجا به راحتی لقمه حاضر‌شده را به دهان می‌گذارد. اما واکنش یثربی به این رویکرد نیز خواندنی است: «این مساله به مشکلات رفتاری ما بازمی‌گردد. اکنون در کشورهای پیشرفته این مساله به قانون تبدیل شده است. ما نباید بگوییم فضای مجازی مساله دارد که حق‌مولف در آن رعایت نمی‌شود بلکه باید اخلاق را در جامعه درست کنیم. ما باید خودمان را بسازیم، زیرا آدم‌های ساخته‌شده برای دنیای جدید نیستیم.»

 چه کتابی بخوانیم؟

یکی از آسیب‌های مهم دیگری که این شیوه توزیع کتاب به‌خصوص در حوزه اندیشه از خود برجای می‌گذارد، معطوف‌نشدن جامعه هدف به یک بخش مشخص است. هر چند پراکنده‌خوانی بسیار بهتر از هرگز نخواندن است، اما در حوزه اندیشه و تاریخ اگر سیر درستی برای مطالعه انتخاب نشود خود مسبب مشکلات دیگری خواهد بود. از سوی دیگر انتخاب کتاب از سوی یکی از کاربران باعث می‌شود بخش‌هایی از اندیشه او با معرفی و قرار‌ دادن لینک آن کتاب در اختیار دیگران قرار گیرد و این آسیب مهم دیگری در این مسیر است. به نظر می‌رسد همان‌گونه که یثربی می‌گوید چندان فرقی در چگونگی دریافت یا مطالعه کتاب وجود نداشته باشد، آنچه در این بین اهمیت دارد، مطالعه‌کردن و درست مطالعه‌کردن در جامعه‌ای است که فقر مطالعه در آن بیداد می‌کند.

*نقل از روزنامه فرهیختگان – 94/7/8

کلیه حقوق متعلق به وب سایت"کتاب پارسه" می باشد.